De chaosmaatschappij

Aforismen*

Inventies en interventies

* De antithese is de meest fundamentele eigenschap van een kritiek. Zij is de hoeksteen van het vrije denken.
* Het essay is een verkeerd genre, omdat de essayist de neiging heeft finale conclusies te trekken.
* De verontwaardiging luidt het verzet in richting de afschaffing van de morele, esthetische en redelijke wetten en de theoretische wanorde. Anders gezegd, zij laat de blinde woede bij het debat de boventoon voeren.
* De ware kritiek is onverenigbaar met de hoop.
* De melancholie en het solipsisme zijn het begin van alle literatuur, de literatuur is het begin van alle erkenning, de erkenning is het gruwelijke begin van het spektakel.
* Vooruitgang betekent meer techniek.
* Verontwaardiging heeft geen leerschool.
* Als Hegel zijn Fenomenologie met een glimlach om zijn mond zou hebben geschreven, dan was de kritiek een paar stappen verder gekomen.
* Iedere poging om buiten de voorgevormde denkkaders te treden, iedere aanzet om een flagrante tegenstelling te formuleren is een exceptioneel fenomeen geworden. Overal is men ondergedompeld in een diepe winterslaap.
* De indroevige, commerciële markt waar iedere imitatie volgelingen heeft, iedere herhaling zijn bewonderaars, ieder schamel idee zijn fanatici vraagt volledig geminacht en veracht te worden. De dictatuur van de herhaling en de voorspelbaarheid is overkeersend, blijft verstikkend. Iedere afwijzing, elke negatie is verbannen naar de achterste rij van de boekenkast.
* De dramatische ondergang van een radicale kritiek die gepaard ging met het oogverblindende bankroet van een frisse anti-esthetiek heeft de weg vrijgemaakt voor basisbanaliteiten die al meer dan 50 jaar lang een verwoestend spoor hebben nagelaten.
* In zijn algemeenheid voert de vrijwillige blindheid voor een scherpzinnige kritiek de intellectuelen tot vreemdsoortige verdedigingen: de afkeuring van dementerend links is slechts een van haar meest banale. Zonder infantilisme redt het postmoderne spektakel het blijkbaar niet meer: men spreekt schande van het alom heersend populisme, men roemt 'the change' van een enkele regeringsleider, men onthult de activiteiten van organisaties die zichzelf allang hebben opgeheven, men luistert naar voortekens van de grote krach, men bewondert de esthetisering van de marteling en oorlogshandeling, men laat het woestijnzand stuiven, men ploegt de oevers van de Eufraat en de Tigris om, laat de koppen rollen en hele volksstammen de rol van hongerige slaven vervullen. Op de inventarislijst van de Grote Verontwaardiging stond voor de mediaconsulenten, met in hun kielzog de afgematte en afgestompte intellectueel: het nieuwe fascisme, de dalende bankrente, de instortende effectenhandel, het onoverbrugbare financieringstekort, Wilders, Baudet, de bekering van de Paus, de pedofiele honger van de clerus en ten slotte alles wat niet kritisch, maar wel spectaculair is. Zij, de onwetenden van de Grote Verontwaardiging voelen zich behaaglijk onder het scherm van hun eigen stompzinnigheid. Zij loven zichzelf om hun heldere analysen, zij maskeren hun gebrek aan intelligentie. Iedere dag krijgen wij meer inzicht in het feit dat de banaliteit en het bestendige karakter ervan aan invloed wint. In een land waar opnieuw de identificatieplicht is ingevoerd om de zogenaamde 'zwartrijders' uit het openbaar vervoer te weren en de illegalen het land uit te sturen, waar vervolgens het dubbele paspoort ter discussie staat om 'allochtonen' de stuipen op het lijf te jagen en waar de gevestigde politiek via de beeldbuis roept, dat het volk massaal tot zijn 67ste jaar aan het werk moet en de ziektewet uit moet, zal men verrast zijn wanneer straks blijkt dat de werkloosheid, het aantal ziektegevallen en het aantal 'illegale' allochtonen sterk is toegenomen. 'Niets is mooier dan de toevallige ontmoeting van een naaimachine en een paraplu op een snijtafel', zei Lautréamont meer dan honderdvijftig jaar geleden al. Twee zaken met elkaar verbinden die ogenschijnlijk niets met elkaar te maken hebben, gaat hier te lande de academisch gevormden de verbeelding te boven.
* Kruipt op de rug van de waarheid niet altijd de illusie mee?
* Het spektakel eist van ieder individu dat het zijn plaats en positie prijsgeeft. Alleen de bestaande en bekende afwijking wordt getolereerd. De media maken overuren om dezelfde varianten op hetzelfde spectaculaire thema voor het voetlicht te plaatsen. Zij worden gesteund door specialisten van de niet meer speculatieve, ideologisch geladen, maar constructieve en utilitaristische sociale en psychologische wetenschappen, die met een stortvloed van argumenten de mensheid probeert te overtuigen dat er voor haar nog maar één alternatief is ofwel zich aanpassen aan het tempo dat door de huidige maatschappelijke orde wordt opgelegd ofwel uitgestoten te worden door datzelfde systeem. In feite dreunen zij de postmoderne varianten op van een lied dat in het verleden ook al succesvol was en dat op irritante wijze herhaalt dat er gewerkt en carrière gemaakt moet worden.
* De maatschappij kan zich alleen handhaven, omdat de mens zich niet tegen de macht kerert, niet in staat is de mechanismen ervan te doorgronden. Met gevolg dat de mens zich angstvallig blijft vastklampen aan het ziekelijke en simplistische verlangen en dat is: overleven.
* In dit licht moet een veel voorkomend fenomeen uit deze postmoderne tijd: de crisis, worden geplaatst. Zo kan gesteld worden dat de crisis waarin het postmoderne kapitalisme zich nu bevindt, een crisis is waarvoor hoegenaamd geen oplossing meer bestaat. De crisis op zich en de oplossing ervan zijn spectaculair geworden.
* Het absolute conformisme van de sociale geledingen, in het verleden ook wel standen of klassen genoemd, overstijgt het louter menselijke. Zij worden daar in ieder geval nooit mee vereenzelvigd, want anders zouden onoverzichtelijkheid, chaos en angst oncontroleerbaar zijn. Mensen zijn immers pas mensen als zij in een systeem kunnen worden ingepast.
* Het spektakel wist de grens tussen het zinsbegoochelende en het werkelijke feit uit door in een korte tijdspanne zowel de bevestiging als de ontkenning, zowel de leugen als de waarheid, zowel de onthulling als het verzwijgen van dat feit snel en willekeurig op elkaar te laten volgen. Elke waarheid of onwaarheid kan zodoende worden verhuld.
* Een oppervlakkige blik in een doordeweekse krant confronteert je al gauw met de holle ideologie en de doorzichtige fraseologie van het spektakel: bij hun aftredens verkondigt menige regeringsleider dat hij (of zij) de voorafgaande jaren niet alleen een land heeft veranderd, maar ook de gehele wereld. De tekstschrijvers van deze afscheidsredes interpreteren Marx's 11e These over Feuerbach wel op een zeer spectaculaire wijze.
* Degene, die een dominante rol mag spelen op het wereldtoneel, is een specialistisch product van het schijnleven. De regeringsleider ontpopt zich plots als idool, hij is het volkse type, dat niet goed raad weet met zijn schijnmacht. Zo is Reagan niet als filmacteur bekend geworden en zal Trump niet als vastgoedhandelaar geschiedenis schrijven maar als president van de Verenigde Staten.
* Niets is mooier dan de haastige ontmoeting van een oorspronkelijk idee en een spontane metafoor.
* Marx meende dat de val van het socialisme tot verheffing van de mens zou leiden. De geschiedenis heeft deze opvatting gelogenstraft. Met andere woorden hij heeft geen gelijk gekregen. Trouwens, waar heeft hij wel gelijk in gekregen?
* Ik heb gezien hoe media critici hebben lastig gevallen, hun kritische inzichten hebben uitgehold en vervolgens alle eer naar zichzelf toe hebben getrokken. Zij zien het als hun taak de oorspronkelijkheid van de criticus ter discussie te stellen. Zij kleden de jeugd uit, veroordelen ouderen tot demente wezens, openbaren alles wat ademt en wat niet ademt, betasten de meest intieme delen die vroeger alleen door de pornografie werden benoemd. Zij sturen de voorstellingen en beelden, ze zijn dwangneurotisch alles te zeggen, te visualiseren, te ontdekken en aan te raken.
* Verontwaardiging is een uitdrukking van verzet, zij prikkelt het kynisme. Zij steekt de mens een hart onder de riem.
* De Olympische Spelen van het cynisme zijn nog steeds niet afgelopen, die van het kynisme moeten nog beginnen.
* Volk en ideologie zijn het glijmiddel van het systeem. Bij Heidegger horen het volk en de gasovens bij zijn Zwarte Wouddenken, bij Bataille de deodorant van zijn moeder en de verkwisting van het lichaamsvocht bij zijn erotomane fantasieën.
* De Sade's uitspattingen hebben meer tot moraal geleid dan zijn kritische inzichten tot verzet.
* Om het dagelijks leven te bestuderen moet je weten wat chaos is.
* De mens weet niet wat geschiedenis is. Hij kruipt er angstig voor weg en verschijnt alleen op het toneel, als hem dat wordt gevraagd. Hij bezwijkt onder de historische last. De geschiedenis onderdrukt hem, stuurt hem alle richtingen uit, vertraagt zijn handelingen, is een struikelblok op weg naar zijn ontplooiing, vertroebelt zijn kritische vermogen en is - en dat is een bijkomstigheid -een dankbaar gespreksonderwerp als hij onder vrienden is. Daarom grijpt hij altijd naar het verloren paradijs en naar de kindertijd om het gevecht te ontlopen.
* Het heden en de geschiedenis zijn beide slecht voor de gezondheid. Zij vernauwen het bewustzijn, de ervaring en de blik van de mens.
* Zoals de ruggen van de nutteloze interpretaties in een antiquariaat tegen elkaar aanleunen.
* De kille waarheid waart weer rond. In naam van de waarheid nagelt de inquisitie de verbeelding aan de paal. De fantast wordt opgejaagd en de inrichting ingejaagd.
* Het begrip democratie is verworden tot het meest banale en misbruikte woord van de geschiedenis. Toen Trump tot president van de Verenigde Staten werd benoemd, riep hij uit: het volk heeft mij gekozen. Welnu, meer dan 50% van het Amerikaanse volk had gekozen door thuis te blijven.
* Je ziet ze de laatste jaren weer veel: de wetenschappers met oogkleppen op.
* Het tijdvak waarin een minister-president over de meeste verbeeldingskracht beschikt, vraagt om verzet.
* Al ontwikkelt de werkelijkheid zich nog zo snel, de schijn die achterhaalt haar wel.
* In weerwil van de spectaculaire presentatie van het weer, heerst het klimaat van de middelmatigheid.
* De terugval in de cultuur neemt dramatische vormen aan. We zijn in een nieuwe Biedermeiertijd beland. Op economisch gebied is de neergang niet meer te stuiten. Zelfs bij miljardairs van de zogenaamde tech-bedrijven, is het vertrouwen in het kapitalistische systeem zoek. Zo lezen wij in The Art Newspaper: 'De bestendige constante steun voor (kapitalistische) instituten die nog niet zo lang geleden een noblesse oblige vormde, lijkt steeds meer achterhaald in de ogen van de globalistisch denkende, resultaatgeoriënteerde, technisch onderlegde plutocraten'.
* Het kapitalisme is de voortzetting van de religie met andere middelen.
* Is Peter Sloterdijk, de Joseph Beuys van de postmoderne filosofie of de Thomas van Aquino van het hedendaagse pragmatisme?
* Generatie Z verkeert in de spectaculaire, gelukzalige omstandigheid dat zij geen verleden kent.

Bovenstaande aforismen en stellingen komen uit verschillende artikelen en boeken die eerder van mijn hand verschenen zijn. Sommige zijn omgebogen naar deze tijd, andere blijken ook na nadere beschouwing oneigentijds te zijn.

*Walter Benjamin looft de kracht van het citaat of aforisme, het heeft het vermogen 'het woord tot de orde te roepen". Het rukt 'het woord' met geweld uit zijn context en plaatst dat wat in het verleden thuishoort, via een simpele verdraaiiing of verschuiving midden in de actualiteit.

© 2010 www.chaosmaatschappij.nl